Illustratie: Cindy van Schendel
Het is bijna Koningsdag. Dan vieren we de verjaardag van de Koning, de baas van ons land. Hoewel… wat is een baas eigenlijk? En als een koning de baas van het land is, is hij dan ook de baas over jou?
‘Onze koning heeft volgens mij niets te zeggen,’ zegt Joshua tijdens het filosoferen over dit thema in een Groningse bovenbouwgroep. Lees meer
Zonder regels zou iedereen doen waar hij zin in heeft.
Van een koning die geen belasting betaalt tot niet mogen voetballen in het gymlokaal. Een plusklas moet onzinregels verzamelen en vervolgens zoeken naar de waarden die daarachter liggen. Het wordt een bijzondere les, zo een waarin de kinderen na een uurtje nadenken zelf tot inzichten komen waar bekende filosofen groot mee werden. Zoals in dit geval Kant. Lees meer
Dat doorvragen, is dat niet heel aanvallend? Het is een vraag die volwassenen tijdens workshops nogal eens stellen bij het spelen van een doorvraagspel. Hierbij maken we vragen met de Denkdraaier. Bijvoorbeeld de vraag ‘Mogen verkouden sterren slapen?’. Alle deelnemers krijgen één of twee doorvraagkaartjes. Eén persoon begint met het beantwoorden van de vraag. De anderen bevragen het antwoord met behulp van de kaartjes in hun hand. Dat kan er dan zo uitzien:
Met de Denkdraaier kun je de meest wonderlijke vragen creëren.
Op het eerste gezicht vooral gekke en niet de meest diepzinnige vragen. Toch zijn dit soort vragen een goede oefening in redeneren. Juist omdat je aan kennis niets meer hebt, moet je gaan nadenken. Lees meer
Stelligheid kan een hoogst irritante eigenschap zijn, maar als je zes bent is stelligheid nog heerlijk ontroerend. Tijdens een onderzoek naar wat je wel en niet kunt tellen weten de kinderen uit groep 3 precies hoe alles zit.
Haren bijvoorbeeld, die kun je niet tellen. Dan ben je veel te lang bezig. Dat zijn er gewoon teveel. Ook de haren van een heel klein muisje niet.
‘Je kunt de haartjes niet vastpakken om ze een voor een te tellen. En als ie gaat bewegen dan staan de haartjes door elkaar en als je dan denkt dat je eindelijk een haartje hebt, dan heb je er misschien wel twee of drie. Eigenlijk zijn haartjes ook een beetje onzichtbaar,’ weet Nikki.
‘Zonder filosofie krijg je straks geen baan’ kopte de Volkskrant afgelopen vrijdag 5 september. Auteur Martin Slagter gaat in dit stuk in op een onderwijsvisie die draait om vorming en ontplooiing. Kennis en vaardigheid zijn daarbij belangrijk maar ook het vermogen tot moreel oordelen en kritisch denken. Slagter stelt dat deze identiteitsvorming niet in termen van (economisch) nut te definiëren is. Nu is de vraag wat nuttig is een filosofische kwestie. Paradoxaal genoeg vindt Slagter dit echter een onzinnige, irrelevante vraag want filosofie betekent liefde voor wijsheid en het streven naar wijsheid is intrinsiek waardevol.
Al bijna vijftig jaar breken volwassenen hun hoofd over het Trolley Dilemma. Een groep kinderen van een school uit Haren zette ook haar tanden in het probleem en zij kwamen tot een heel bijzondere oplossing. Het is de vraag of ooit eerder een groep volwassenen op dezelfde creatieve oplossing is gekomen als deze bovenbouwers. Daar gingen wel heel wat, soms onalledaagse, overwegingen aan vooraf.
Scholen zijn verplicht aan burgerschapsvorming te doen. Deze opdracht is echter zo vrij dat het voor veel scholen een struikelblok is hoe dit te doen. Het begint natuurlijk al met de vraag, wat is het eigenlijk? Heel simpel zijn het alle vaardigheden die je nodig hebt om een goed burger te zijn. Dat roept ideeën op rondom respect, dialoog, samenwerking, empathie, identiteit, de groep, iets voor een ander over hebben, waarden, normen, samenleven, diversiteit, tolerantie.
Er is een werkvorm waarbij al die vaardigheden en begrippen op een natuurlijke manier voorbij komen: filosoferen.
“
Dat kan helemaal niet, want als je dan je vader vermoordt dan kun je er helemaal niet zijn.” Een plusgroep denkt na over tijdreizen. Kan dat nou wel of niet? Verschillende argumenten worden geopperd, verworpen, verdedigd en bestreden wat resulteert in een tumult van opgewonden kinderstemmen maar na deze inbreng van Jeroen is het stil. Verbaasd kijkt de groep hem aan.
Jeroen is helemaal opgewonden van zijn eigen idee. “Het klinkt wel raar maar als je terug in de tijd gaat en dan je vader doodt en als je dan weer terug naar de toekomst gaat waar je vandaan komt, dan…
Gedist! Discussiëren kunnen pubers wel, maar een dialoog aangaan is nogal eens een heel ander verhaal. Filosofie kan een goede methode zijn om ze dit te leren. School is de juiste plek, bijvoorbeeld in de mentorklas, maar ook de keuken- of campingtafel. Een bruikbaar hulpmiddel daarbij is het filosofenkwartet van Uitgeverij Lemniscaat. Niet zozeer vanwege het spel maar vanwege de citaten, filosofen en stromingen die op de kaartjes staan. Deze kun je op diverse manieren gebruiken om met deze leeftijdsgroep te filosoferen en ze zo te leren tot een dialoog te komen en eens samen na te denken in plaats van tegenover elkaar te staan. Lees meer